Phật giáo Nam Tông là đạo truyền thống đồng bào Khmer Bảy Núi và ngôi chùa coi như nơi lưu giữ các giá trị văn hóa dân tộc. Toàn tỉnh có 65 ngôi chùa Khmer, tập trung nhiều tại Tri Tôn và Tịnh Biên. Xuất phát từ quá trình hình thành vùng đất và con người Bảy Núi, tiêu biểu có chùa Xvay Tong (thị trấn Tri Tôn) được công nhận Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp quốc gia. Cùng với việc đầu tư, phát triển miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số Khmer, các ngôi chùa ở từng phum, sóc được trùng tu và sửa chữa khang trang, tương xứng với vị thế vốn có.
Theo kế hoạch, Trường trung cấp Phật học An Giang mở nhiều lớp học Pali được tổ chức tại các chùa Thom Mít (xã Vĩnh Trung, Tịnh Biên), Sà Lôn (xã Lương Phi), Krăng Krốch (xã Châu Lăng), chùa Kalboruk (thị trấn Óc Eo)… “Nhờ các lớp học, việc tu học chư tăng Bảy Núi tiếp cận giáo khoa, trau dồi kinh kệ cũng tiến bộ nhiều hơn” – Hòa thượng Danh Thiệp, Phó Trưởng ban Trị sự Phật giáo tỉnh, nói. Đặc biệt, bộ kinh lá buông (kho tàng quý báu của Phật giáo Nam Tông Khmer Bảy Núi) cũng được hỗ trợ khôi phục và bảo tồn. Hòa thượng Chau Ty (sãi cả chùa Soài So, xã Núi Tô) là người duy nhất đứng ra truyền dạy.
Hiện tại, chùa Thnôt Chrôm (ấp Phước Long, xã Ô Lâm, Tri Tôn) duy trì dàn nhạc ngũ âm, với các nghệ nhân là những nông dân chất phác và các em học sinh thường xuyên tập luyện, sẵn sàng tham gia giao lưu và hội diễn khi có yêu cầu. Anh Sa Vuth Tha (cán bộ Văn hóa- Thông tin xã) cho hay, nhờ các vị sư sãi và Ban Quản trị chùa Thnôt Chrôm tạo điều kiện nên phát huy hiệu quả hoạt động; nghệ thuật Chầm Riêng – Chà Pây (thầy giáo Chau Săn Ách nối nghiệp) và nhóm Dì kê gia đình nghệ nhân Chau Cháp (ấp Phước Lộc) cũng góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Khmer.
Nghĩa tình với phum, sóc
Cuối tháng 8- 2015, xã Văn Giáo (Tịnh Biên) xây dựng mô hình giảm nghèo “Phát triển làng nghề đường thốt nốt”, do Hội Nông dân tỉnh triển khai từ Dự án “Giảm nghèo bền vững” của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội. Theo ông Muth So Ny, Chủ tịch Hội Nông dân xã, 40 hộ được chọn để hỗ trợ vốn (lãi suất 0%), với định mức mỗi hộ vay 5 triệu đồng và thời hạn hoàn vốn trong vòng 6 tháng. Đây là những hộ không đất hoặc ít đất sản xuất, chuyên sống bằng nghề khai thác nước thốt nốt và nấu đường, giúp bà con chuẩn bị các thứ cho vụ mùa, đảm bảo thu nhập kinh tế gia đình.
Biểu diễn nhạc ngũ âm
Từ việc sản xuất 3 vụ và kết hợp chăn nuôi bò, gia đình Si Sô Váth (ấp An Thạnh) đã vươn lên khá giả, trở thành tấm gương trong phong trào “Thi đua sản xuất và kinh doanh giỏi” xã An Hảo. Với 8 công lúa ruộng trên, vợ chồng anh nhanh chóng tiếp cận kỹ thuật, sản xuất 1 vụ hoa màu và 2 vụ lúa cao sản. “Đất núi hổng có nước tưới, mình phải mần theo bà con, hổng thể khác hơn” – Si Sô Váth nói. Anh chọn đậu xanh, đậu phộng thích ứng đất pha cát và nhu cầu nước tưới ít, mỗi vụ lợi nhuận từ 60- 70%, vừa góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương.
Phó Chủ tịch UBND huyện Tịnh BiênNguyễn Thị Bảo Trân cho biết, thông qua các chương trình, dự án về an sinh xã hội và chính sách vùng dân tộc, tỉ lệ hộ nghèo đồng bào Khmer giảm còn 4%, năm 2015 đã hỗ trợ đất ở và tái định cư cho gần 200 trường hợp, với tổng số trên 2,2 tỷ đồng, giúp vốn giải quyết việc làm và phát triển sản xuất cho hơn 60 hộ. “Hiện tại, cán bộ, đảng viên là đồng bào Khmer chiếm 8,4% toàn huyện; tỉ lệ tham gia cấp ủy ở huyện chiếm 9% và cấp ủy các xã, thị trấn chiếm 7 %” – bà Nguyễn Thị Bảo Trân cho hay.
Box: “Diễn tấu đàn Ch’pay thường gắn liền với kinh lá buông, nội dung là các câu chuyện về triết lý Phật giáo và khuyên răn phật tử những điều hay, lẽ phải. Mừng Tết cổ truyền Chol Chnam Thmay cũng là dịp phô diễn, giúp đồng bào Khmer hướng tới vạn sự tốt lành” – nghệ nhân Chau Hunh (xã Ô Lâm) nói.
